问题:已知一个nn 项等比数列{ak}(n3,ai0,q0,q1)\{a_k\} (n \geq 3, a_i \neq 0, q \neq 0, q \neq 1) 满足极差等于中位数,已知nn,如何求出公比qq 的值?

1. 分析

I. 先排除一种特殊情况:如果q=1q = -1,数列的项为a1,a1,a1,a1,a_1, -a_1, a_1, -a_1, \cdots,极差为2a12|a_1|,中位数要么为00,要么为a1a_1a1-a_1,都不可能等于极差,因此q1q \neq -1


II. 如果a1>0a_1 > 0

II-A. 如果q>1q > 1,数列递增,极差为ana1=a1(qn11)a_n - a_1 = a_1(q^{n-1} - 1)

II-A.1. 如果n=2m+1n = 2m + 1 是奇数,极差为a1(q2m1)a_1(q^{2m} - 1),中位数为am+1=a1qma_{m+1} = a_1 q^m,联立得q2mqm1=0q^{2m} - q^m - 1 = 0,即qm=1+52=φq^m = \frac{1 + \sqrt{5}}{2} = \varphi,即q=φ1/mq = \varphi^{1/m}

II-A.2. 如果n=2mn = 2m 是偶数,极差为a1(q2m11)a_1(q^{2m-1} - 1),中位数为am+am+12=a1qm1+a1qm2=a1qm1q+12\frac{a_m + a_{m+1}}{2} = \frac{a_1 q^{m-1} + a_1 q^m}{2} = a_1 q^{m-1} \frac{q + 1}{2},联立得q2m1qm1q+121=0q^{2m-1} - q^{m-1} \frac{q + 1}{2} - 1 = 0

qm=tq^m = t,则t2qtqq+121=0\frac{t^2}{q} - \frac{t}{q} \cdot \frac{q + 1}{2} - 1 = 0,同时乘以2q2q,得到2t22q=t(q+1)2t^2 - 2q = t(q + 1),整理成关于qq 的方程,得到q=2t2t2+tq = \frac{2t^2 - t}{2 + t},其中t=qm>1t = q^m > 1


II-B. 如果0<q<10 < q < 1,数列递减,极差为a1an=a1(1qn1)a_1 - a_n = a_1(1 - q^{n-1})

II-B.1. 如果n=2m+1n = 2m + 1 是奇数,极差为a1(1q2m)a_1(1 - q^{2m}),中位数为am+1=a1qma_{m+1} = a_1 q^m,联立得q2m+qm1=0q^{2m} + q^m - 1 = 0,即qm=1+52=φ1q^m = \frac{-1 + \sqrt{5}}{2} = \varphi^{-1},即q=φ1/mq = \varphi^{-1/m}

II-B.2. 如果n=2mn = 2m 是偶数,极差为a1(1q2m1)a_1(1 - q^{2m-1}),中位数为am+am+12=a1qm1+a1qm2=a1qm1q+12\frac{a_m + a_{m+1}}{2} = \frac{a_1 q^{m-1} + a_1 q^m}{2} = a_1 q^{m-1} \frac{q + 1}{2},联立得q2m1+qm1q+121=0q^{2m-1} + q^{m-1} \frac{q + 1}{2} - 1 = 0


II-C. 如果q<1q < -1,数列项的符号交替。

II-C.1. 如果n=2m+1n = 2m + 1 是奇数,有a2m<a2m2<<0<a1<a3<<a2m+1a_{2m} < a_{2m-2} < \cdots < 0 < a_1 < a_3 < \cdots < a_{2m+1}

最大值是a2m+1=a1q2ma_{2m+1} = a_1 q^{2m},最小值是a2m=a1q2m1a_{2m} = a_1 q^{2m-1},极差为a2m+1a2m=a1(q2mq2m1)a_{2m+1} - a_{2m} = a_1(q^{2m} - q^{2m-1});有m+1m+1 个正项,mm 个负项,中位数(第m+1m+1 大的数)是最小的正项即a1a_1;联立得q2mq2m11=0q^{2m} - q^{2m-1} - 1 = 0

II-C.2. 如果n=2mn = 2m 是偶数,有a2m<a2m2<<0<a1<a3<<a2m1a_{2m} < a_{2m-2} < \cdots < 0 < a_1 < a_3 < \cdots < a_{2m-1}

最大值是a2m1=a1q2m2a_{2m-1} = a_1 q^{2m-2},最小值是a2m=a1q2m1a_{2m} = a_1 q^{2m-1},极差为a2m1a2m=a1(q2m2q2m1)a_{2m-1} - a_{2m} = a_1 (q^{2m-2} - q^{2m-1});有mm 个正项,mm 个负项,中位数是最大的负项与最小的正项的平均值,即a2+a12=a1q+a12=a1q+12\frac{a_2 + a_1}{2} = \frac{a_1 q + a_1}{2} = a_1 \frac{q + 1}{2};联立得q2m2q2m1q+12=0q^{2m-2} - q^{2m-1} - \frac{q + 1}{2} = 0


II-D. 如果1<q<0-1 < q < 0,数列项的符号交替。

II-D.1. 如果n=2m+1n = 2m + 1 是奇数,有a2<a4<<a2m<0<a2m+1<a2m1<<a1a_2 < a_4 < \cdots < a_{2m} < 0 < a_{2m+1} < a_{2m-1} < \cdots < a_1

最大值是a1a_1,最小值是a2=a1qa_2 = a_1 q,极差为a1a2=a1(1q)a_1 - a_2 = a_1 (1 - q);有m+1m+1 个正项,mm 个负项,中位数(第m+1m+1 大的数)是最小的正项即a2m+1=a1q2ma_{2m+1} = a_1 q^{2m};联立得q2m+q1=0q^{2m} + q - 1 = 0

II-D.2. 如果n=2mn = 2m 是偶数,有a2<a4<<a2m<0<a2m1<a2m3<<a1a_2 < a_4 < \cdots < a_{2m} < 0 < a_{2m-1} < a_{2m-3} < \cdots < a_1

极差仍然为a1a2=a1(1q)a_1 - a_2 = a_1 (1 - q);有mm 个正项,mm 个负项,中位数是最大的负项与最小的正项的平均值,即a2m+a2m12=a1q2m1+a1q2m22=a1q2m2q+12\frac{a_{2m} + a_{2m-1}}{2} = \frac{a_1 q^{2m-1} + a_1 q^{2m-2}}{2} = a_1 q^{2m-2} \frac{q + 1}{2};联立得q2m2q+12+q1=0q^{2m-2} \frac{q + 1}{2} + q - 1 = 0


III. 如果a1<0a_1 < 0,只需要将大部分结论对称即可。

III-A. 如果q>1q > 1,数列递减,极差为a1an=a1(1qn1)a_1 - a_n = a_1(1 - q^{n-1})

III-A.1. 如果n=2m+1n = 2m + 1 是奇数,同 II-B.1,得到q2m+qm1=0q^{2m} + q^m - 1 = 0

III-A.2. 如果n=2mn = 2m 是偶数,同 II-B.2,得到q2m1+qm1q+121=0q^{2m-1} + q^{m-1} \frac{q + 1}{2} - 1 = 0


III-B. 如果0<q<10 < q < 1,数列递增,极差为ana1=a1(qn11)a_n - a_1 = a_1(q^{n-1} - 1)

III-B.1. 如果n=2m+1n = 2m + 1 是奇数,同 II-A.1,得到q2mqm1=0q^{2m} - q^m - 1 = 0

III-B.2. 如果n=2mn = 2m 是偶数,同 II-A.2,得到q2m1qm1q+121=0q^{2m-1} - q^{m-1} \frac{q + 1}{2} - 1 = 0


III-C. 如果q<1q < -1,数列项的符号交替。

III-C.1. 如果n=2m+1n = 2m + 1 是奇数,有a2m+1<a2m1<<a1<0<a2<a4<<a2ma_{2m+1} < a_{2m-1} < \cdots < a_1 < 0 < a_2 < a_4 < \cdots < a_{2m}

最大值是a2m=a1q2m1a_{2m} = a_1 q^{2m-1},最小值是a2m+1=a1q2ma_{2m+1} = a_1 q^{2m},极差为a2ma2m+1=a1(q2m1q2m)a_{2m} - a_{2m+1} = a_1(q^{2m-1} - q^{2m});有mm 个正项,m+1m+1 个负项,中位数(第m+1m+1 大的数)是最大的负项即a1a_1;联立得q2m1q2m1=0q^{2m-1} - q^{2m} - 1 = 0

III-C.2. 如果n=2mn = 2m 是偶数,有a2m1<a2m3<<a1<0<a2<a4<<a2ma_{2m-1} < a_{2m-3} < \cdots < a_1 < 0 < a_2 < a_4 < \cdots < a_{2m}

最大值是a2m=a1q2m1a_{2m} = a_1 q^{2m-1},最小值是a2m1=a1q2m2a_{2m-1} = a_1 q^{2m-2},极差为a2ma2m1=a1(q2m1q2m2)a_{2m} - a_{2m-1} = a_1(q^{2m-1} - q^{2m-2});有mm 个正项,mm 个负项,中位数是最大的负项与最小的正项的平均值,即a1+a22=a1+a1q2=a1q+12\frac{a_1 + a_2}{2} = \frac{a_1 + a_1 q}{2} = a_1 \frac{q + 1}{2};联立得q2m1q2m2q+12=0q^{2m-1} - q^{2m-2} - \frac{q + 1}{2} = 0


III-D. 如果1<q<0-1 < q < 0,数列项的符号交替。

III-D.1. 如果n=2m+1n = 2m + 1 是奇数,有a1<a3<<a2m+1<0<a2m<a2m2<<a2a_1 < a_3 < \cdots < a_{2m+1} < 0 < a_{2m} < a_{2m-2} < \cdots < a_2

最大值是a2=a1qa_2 = a_1 q,最小值是a1a_1,极差为a2a1=a1(q1)a_2 - a_1 = a_1 (q - 1);有mm 个正项,m+1m+1 个负项,中位数(第m+1m+1 大的数)是最大的负项即a2m+1=a1q2ma_{2m+1} = a_1 q^{2m};联立得q2mq+1=0q^{2m} - q + 1 = 0

III-D.2. 如果n=2mn = 2m 是偶数,有a1<a3<<a2m1<0<a2m<a2m2<<a2a_1 < a_3 < \cdots < a_{2m-1} < 0 < a_{2m} < a_{2m-2} < \cdots < a_2

最大值是a2=a1qa_2 = a_1 q,最小值是a1a_1,极差为a2a1=a1(q1)a_2 - a_1 = a_1 (q - 1);有mm 个正项,mm 个负项,中位数是最大的负项与最小的正项的平均值,即a2m1+a2m2=a1q2m2+a1q2m12=a1q2m2q+12\frac{a_{2m-1} + a_{2m}}{2} = \frac{a_1 q^{2m-2} + a_1 q^{2m-1}}{2} = a_1 q^{2m-2} \frac{q + 1}{2};联立得q2m2q+12q+1=0q^{2m-2} \frac{q + 1}{2} - q + 1 = 0


2. 数值解

我们可以写代码获得这些方程的数值解:

II-A.1.q2mqm1=0q^{2m} - q^m - 1 = 0q>1q > 1;III-B.1. 在0<q<10 < q < 1

II-A.2.q2m1qm1q+121=0q^{2m-1} - q^{m-1} \frac{q + 1}{2} - 1 = 0q>1q > 1;III-B.2. 在0<q<10 < q < 1

II-B.1.q2m+qm1=0q^{2m} + q^m - 1 = 00<q<10 < q < 1;III-A.1. 在q>1q > 1

II-B.2.q2m1+qm1q+121=0q^{2m-1} + q^{m-1} \frac{q + 1}{2} - 1 = 00<q<10 < q < 1;III-A.2. 在q>1q > 1

II-C.1.q2mq2m11=0q^{2m} - q^{2m-1} - 1 = 0q<1q < -1

II-C.2.q2m2q2m1q+12=0q^{2m-2} - q^{2m-1} - \frac{q + 1}{2} = 0q<1q < -1

II-D.1.q2m+q1=0q^{2m} + q - 1 = 01<q<0-1 < q < 0

II-D.2.q2m2q+12+q1=0q^{2m-2} \frac{q + 1}{2} + q - 1 = 01<q<0-1 < q < 0

III-C.1.q2m1q2m1=0q^{2m-1} - q^{2m} - 1 = 0q<1q < -1

III-C.2.q2m1q2m2q+12=0q^{2m-1} - q^{2m-2} - \frac{q + 1}{2} = 0q<1q < -1

III-D.1.q2mq+1=0q^{2m} - q + 1 = 01<q<0-1 < q < 0

III-D.2.q2m2q+12q+1=0q^{2m-2} \frac{q + 1}{2} - q + 1 = 01<q<0-1 < q < 0

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
import sympy as sp
import numpy as np
from scipy.optimize import fsolve, root_scalar, brentq
import warnings

warnings.filterwarnings("ignore", category=RuntimeWarning)

def get_func_and_m(n):
if n % 2 == 0: # n = 2m
return 1, n // 2
else: # n = 2m + 1
return 0, (n - 1) // 2

def solver_numeric(n):
func_code, m = get_func_and_m(n)
q = sp.symbols('q')

if func_code == 0:
eqs_raw = {
'2A': q**(2*m) - q**m - 1,
'2B': q**(2*m) + q**m - 1,
'2C': q**(2*m) - q**(2*m-1) - 1,
'2D': q**(2*m) + q - 1,
'3A': q**(2*m) + q**m - 1,
'3B': q**(2*m) - q**m - 1,
'3C': q**(2*m-1) - q**(2*m) - 1,
'3D': q**(2*m) - q + 1,
}
else:
eqs_raw = {
'2A': q**(2*m-1) - q**(m-1) * (q + 1) / 2 - 1,
'2B': q**(2*m-1) + q**(m-1) * (q + 1) / 2 - 1,
'2C': q**(2*m-2) - q**(2*m-1) - (q + 1) / 2,
'2D': q**(2*m-2) * (q + 1) / 2 + q - 1,
'3A': q**(2*m-1) + q**(m-1) * (q + 1) / 2 - 1,
'3B': q**(2*m-1) - q**(m-1) * (q + 1) / 2 - 1,
'3C': q**(2*m-1) - q**(2*m-2) - (q + 1) / 2,
'3D': q**(2*m-2) * (q + 1) / 2 - q + 1,
}

ranges = {
'2A': (1.0, float('inf')),
'2B': (0.0, 1.0),
'2C': (float('-inf'), -1.0),
'2D': (-1.0, 0.0),
'3A': (1.0, float('inf')),
'3B': (0.0, 1.0),
'3C': (float('-inf'), -1.0),
'3D': (-1.0, 0.0),
}

results = {}
for name, eq in eqs_raw.items():
f = sp.lambdify(q, eq, 'numpy')
a, b = ranges[name]

try:
if np.isinf(a):
# 对于 (-inf, -1),使用 -100 作为左端点
a_eff = -100.0
# 确保函数值在端点异号(利用单调性)
if f(a_eff) * f(-1.001) > 0:
# 扩展搜索范围
a_eff *= 10
while f(a_eff) * f(-1.001) > 0 and a_eff > -1e6:
a_eff *= 10
sol = brentq(f, a_eff, -1 - 1e-6)
elif np.isinf(b):
# 对于 (1, inf),使用 100 作为右端点
b_eff = 100.0
if f(1.001) * f(b_eff) > 0:
b_eff *= 10
while f(1.001) * f(b_eff) > 0 and b_eff < 1e6:
b_eff *= 10
sol = brentq(f, 1 + 1e-6, b_eff)
else:
# 有限区间
sol = brentq(f, a + 1e-6, b - 1e-6)

results[name] = float(sol)
except Exception as e:
# 如果 brentq 失败(比如端点同号),尝试 fsolve
try:
initial_guess = (a + b) / 2 if not np.isinf(b) and not np.isinf(a) else (
-2.0 if a == float('-inf') else 2.0)
if np.isinf(initial_guess) or np.isnan(initial_guess):
initial_guess = 2.0 if b > 0 else -2.0
sol = fsolve(f, initial_guess)[0]
if ranges[name][0] < sol < ranges[name][1]:
results[name] = float(sol)
else:
results[name] = None
except:
results[name] = None

return results

def fmt(value):
if value is None:
return ""
else:
return f"{value:.4f}"

def main():
print("| n | 2A | 2B | 2C | 2D | 3A | 3B | 3C | 3D |")
print("|---|---|---|---|---|---|---|---|---|")
print("| $a_1$ | + | + | + | + | - | - | - | - |")
print("| $q$ | $(1, +\infty)$ | $(0, 1)$ | $(-\infty, -1)$ | $(-1, 0)$ | $(1, +\infty)$ | $(0, 1)$ | $(-\infty, -1)$ | $(-1, 0)$ |")
for n in (3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 20, 50, 100):
results = solver_numeric(n)
print(f"| {n} | {fmt(results.get('2A'))} | {fmt(results.get('2B'))} | {fmt(results.get('2C'))} | {fmt(results.get('2D'))} | {fmt(results.get('3A'))} | {fmt(results.get('3B'))} | {fmt(results.get('3C'))} | {fmt(results.get('3D'))} |")

if __name__ == "__main__":
main()

结果如下:

n2A2B2C2D3A3B3C3D
a1a_1++++----
qq(1,+)(1, +\infty)(0,1)(0, 1)(,1)(-\infty, -1)(1,0)(-1, 0)(1,+)(1, +\infty)(0,1)(0, 1)(,1)(-\infty, -1)(1,0)(-1, 0)
31.61800.6180
41.38370.7227
51.27200.7862
61.21330.82420.0021
71.17400.8518
81.14770.8713
91.12780.8867
101.11300.8985
111.10100.90820.4982
121.09150.91620.4999
131.08350.92290.5000
141.07690.92860.5000
151.07120.93360.5000
201.05200.95060.5000
501.01980.98050.5000
1001.00980.99030.5000

3. 检验

mm 看作自变量,qq 看作mm 的函数,分析上述隐函数的零点存在性和单调性,即可证明解在对应区间中的存在性与唯一性。

考虑 II-A 和 II-B 的方程:

q2mqm1=0q^{2m} - q^m - 1 = 0 的解是q=φ1/mq = \varphi^{1/m}q2m+qm1=0q^{2m} + q^m - 1 = 0 的解是q=φ1/mq = \varphi^{-1/m},根据幂函数的性质,当mm 增大时,φ1/m\varphi^{1/m} 单调递减趋近于11φ1/m\varphi^{-1/m} 单调递增趋近于11,因此在对应区间内单调。

q2m1qm1q+121=0q^{2m-1} - q^{m-1} \frac{q + 1}{2} - 1 = 0

先整理q2m112qm12qm11=0q^{2m-1} - \frac{1}{2} q^m - \frac{1}{2} q^{m-1} - 1 = 0,求导(2m1)q2m212mqm112(m1)qm2(2m-1) q^{2m-2} - \frac{1}{2} m q^{m-1} - \frac{1}{2} (m-1) q^{m-2},令导数为00,得到qm2((2m1)qm12mq12(m1))=0q^{m-2} ((2m-1) q^m - \frac{1}{2} m q - \frac{1}{2} (m-1)) = 0,由于q>0q > 0,因此qm2>0q^{m-2} > 0,所以(2m1)qm12mq12(m1)=0(2m-1) q^m - \frac{1}{2} m q - \frac{1}{2} (m-1) = 0

4. 结论

总结一下,我们得到已知数列项数nn,满足极差等于中位数的等比数列的公比qq 的取值范围和方程:

  • a1>0a_1 > 0,则qq 的取值范围和方程如下:

    • q>1q > 1{q2mqm1=0n=2m+1q2m1qm1q+121=0n=2m\begin{cases} q^{2m} - q^m - 1 = 0 & n = 2m + 1 \\ q^{2m-1} - q^{m-1} \frac{q + 1}{2} - 1 = 0 & n = 2m \end{cases}

    • 0<q<10 < q < 1{q2m+qm1=0n=2m+1q2m1+qm1q+121=0n=2m\begin{cases} q^{2m} + q^m - 1 = 0 & n = 2m + 1 \\ q^{2m-1} + q^{m-1} \frac{q + 1}{2} - 1 = 0 & n = 2m \end{cases}

  • a1<0a_1 < 0nn 较大,则qq 的取值范围和方程如下:

    • 0<q<10 < q < 1{q2mqm1=0n=2m+1q2m1qm1q+121=0n=2m\begin{cases} q^{2m} - q^m - 1 = 0 & n = 2m + 1 \\ q^{2m-1} - q^{m-1} \frac{q + 1}{2} - 1 = 0 & n = 2m \end{cases}

如果只知道nn,能构造出 2 或 3 个满足条件的qq 值,分别对应上述三种情况。